• BITCOIN/TL
    465198,691
    % -3,90
  • ETHEREUM/TL
    31285
    % -2,90
  • RIPPLE/TL
    6.56
    % -1,83
  • BITCOIN CASH/TL
    3063.2,402
    % -1,61
  • LITECOIN/TL
    1094
    % -3,76
  • COSMOS HUB/TL
    178.92
    % 4,42
  • CARDANO/TL
    8.24
    % -2,92
  • TETHER/TL
    15.91
    % -0,31

Akıllı Sözleşmeler Ne İşe Yarar? Ne Vadediyor?

Akıllı sözleşmeler genellikle blok zinciri teknolojisiyle birlikte anlatılır. Çünkü blok zinciri 2.0 (Blok zincirinin 2014 yılında Bitcoin’den ayrı olarak ilk kez kullanılabilmesiyle birlikte bu terim söylenmiştir.) ortaya çıkmasıyla birlikte akıllı sözleşmeler hem blok zincirine hemde diğer teknolojilere seviye atlatmıştır.

Bu yazımızda sizlere akıllı sözleşmelerin temellerini anlatacağız. Ne olduklarını, nasıl çalıştıklarını, nerelerde uygulanabildiklerini öğrenebileceksiniz.

Akıllı Sözleşmeler Nedir?

En basit anlatım ile akıllı sözleşmeler, normal sözleşmelerin programlanmış ve blok zincirinde güven altında tutulan sözleşmelerdir diyebiliriz. Amacı, tüm ön koşullar yerine getirildiğinde daha önce üzerinde anlaşmaya varılmış bir sözleşmeyi otomatik olarak yerine getirmektir. Her koşulun yürütülebilmesi için manuel olarak programlanması gerektiğinden, her iki taraf içinde adil bir şekilde süreç yönetilebilir. Bir taraf eğer programlanan koşulu kabul etmiyorsa, programlanmasını durdurabilir dolayısıyla her iki taraf için tamamen şeffaf bir şekilde süreç yürütülebilir.

Akıllı sözleşmeler (şu ana kadar bahsettiğimiz şekliyle) programlanabilir blok zinciri uygulamaları ile ön plana çıkmış olsa da, bunlardan çok daha eskidir. Bilgisayar bilimcisi, Avukat ve Kriptograf olan Nick Szabo, ilk olarak 90’lı yıllarda kavramsal olarak akıllı sözleşmeleri önerdi. Bunları “tarafların bu vaatleri yerine getirdikleri protokoller de dahil olmak üzere dijital biçimde belirtilen bir dizi vaat” olarak açıklamıştır.

Mevcut uygulamaların dışında akıllı sözleşmeler başka yerlerde de kullanılmaktadır. Örnek olarak otomatları gösterebiliriz. Otomatlar, doğru girdiyle belirli bir çıktının garanti edildiği genel prensibi takip ettikleri için teknolojinin ilkel bir versiyonu olarak kabul edilir.

İsmine rağmen, akıllı sözleşmeler ne yazık ki geleneksel sözleşmeler gibi yasaların karşısında bağlayıcı değildir. Ancak blok zincirinde yasaların karşısında bağlayıcı olmak zorunda da değildirler.

ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü tarafından yapılan açıklamaya göre akıllı sözleşmeler, “blok zinciri ağında kriptografik olarak imzalanmış işlemler kullanılarak dağıtılan bir kod ve veri koleksiyonu” adlandırılmıştır. Bu aynı zamanda Ethereum ve benzeri blok zinciri uygulamalarının çalıştığı tanımdır.

Blok zincirinin teknolojisinin ne olduğunu bilenler için akıllı sözleşmeler blok zincirlerinin içinde nasıl uyumlu çalışabildiğini görebilir. Hiç kimsenin önemli miktarda güce sahip olmadığı yani herhangi bir otoritenin baskısının olmadığı, merkeziyetsiz olan (DeFi gibi) bir alan akıllı sözleşmeler için en güzel alandır. Çünkü günümüz dünyasında yaşanan sorunları özellikle sözleşmelerde yaşanan sıkıntıları, tarafların üzerlerine düşen görevleri yerine getirmemeleri gibi birçok durumu akıllı sözleşmeler sayesinde sorun yaşamadan, şeffaf bir şekilde çözebiliyoruz.

Akıllı Sözleşmeler Nasıl Çalışır? Çalışma Mantıkları Nasıldır?

Akıllı sözleşmelerin ne olduğunu öğrensek bile, bir akıllı sözleşmeyi nasıl çalıştığını tam olarak öğrenmiş sayılmayız.

En basit haliyle, akıllı sözleşmeler, üzerlerine tanımlanan farklı işlevlerden ve koşullardan oluşur. Kullanıcılar, belirli bir işlevi tetikleyen bir işlem göndererek onlarla etkileşime girer. Bu işlevlerin veya koşulların her biri ayrıntılı bir şekilde tanımlanmıştır. Böylece kullanıcılar yani taraflar yapmak üzere oldukları işlemi tam olarak anlayabilirler.

Ağın kullanıcıları akıllı sözleşmeleri tanımlayabilir. Akıllı sözleşme dilinde kod yazabilecek yeterliliğe sahip olan herkes, dağıtmak için yeterli yerel paraya sahip sürece kendi kodunu dolayısıyla akıllı sözleşmesini yazabilir. Bu sözleşme yazımının sonucunda ortaya çıkacak olan maliyet ise tamamen akıllı sözleşmeyi yazdığınız blok zinciri ağının şartlarına bağlıdır. Tüm bunlara örnek verecek olursak: Ethereum ağında akıllı sözleşmeleri yazmak için ağ üzerinde yazılan akıllı sözleşmelerin kodlama dilini bilmelisiniz. Bu yazdığınız akıllı sözleşmenin yapacağı işlemlerin maliyetini yine Ether ETH dediğimiz Ethereum ağının koini ile karşılarsınız, ödersiniz.

Gerçek dünyadan bir örnek verecek olursak, bir ticaret anlaşması üzerinden verebiliriz. Her iki taraf da ayrıntıları (karşılığında ne alacakları, şartlar, anlaşmayı yeniden tartışabileceklerine neden olabilecek tüm faktörleri) belirledikten sonra, her şeyin yasal dayanaklara göre yapılmasını sağlamak için genellikle üçüncü ve tarafsız bir tarafa ihtiyaç duyarlar. Bu üçüncü tarafa Türkiye için Noterleri örnek verebiliriz. Bununla birlikte, tarafsız hizmeti sunan üçüncü taraflar genelde maliyetlidir. Güvenilirlikleri ve tarafsızlıklarıyla alakalı her zaman bir şüphe duyulabilir. Tüm bunlara dayanarak, yaşanan güvensiz sorunlarını nasıl çözebiliriz? Tabi ki aşırı maliyetler ile hizmet veren gereksiz üçüncü tarafları ortadan kaldırarak!

İnsanlar akıllı sözleşmelerde makinelerin (Kodların) her zaman tarafsız kalabileceklerine güvenip, onları tercih etmiştir. Kullanıcılar akıllı sözleşmenin programlanmasıyla birlikte sözleşmeyle ilgili tüm tarafların açıkça ve şeffaf bir şekilde kamuya açık olarak sunulmasını sağlar. Böylece yaşanabilecek tüm suistimalleri önler. Yaşanabilecek suistimaller önlenirken bir yandan genel maliyetler azalır. Çünkü akıllı sözleşmelerinin uygulanması ve işlenmesi, teknolojinin gelişimiyle birlikte çok düşük ücretlere yapılmaktadır.

Akıllı Sözleşmeler Ne İçin Kullanılabilir?

Akıllı sözleşmelerin en büyük avantajlarından birisi, programlanabildikleri sürece hemen hemen her şey için kullanılabilir. Tabi ki, bazı kullanım alanları diğer alanlardan daha yaygın olsa da aklınıza gelen her türlü sözleşme için kullanılabilir.

Dijital Kimlikler

İnternette gizliliğin şüpheli olduğu bir zamanda, web sitelerine eriştiğiniz şirketlerle hangi verileri paylaştığınız konusunda bir endişeniz varsa akıllı sözleşmeler bu sorunu çözebilir. Kişisel bilgilerinizi ifşa etmeden içerikleri okumak veya iyileştirmek amacıyla kolayca bir akıllı sözleşme yapabilirsiniz. Yani bir siteye erişmek istiyorsunuz ama bu sitenin sizin kişisel bilgilerinizi görmesini istemiyorsunuz, o zaman hazırlayacağınız bir akıllı sözleşme ile belirli koşullarda siteyi kullanan kullanıcıların, site tarafından kimliğinin görülmemesini sağlayabilirsiniz.

Menkul Kıymetler

Bütün olarak finans sektöründe kullanılabilir lakin özellikle menkul kıymetlerin tutulması ve ticareti söz konusu olduğunda, farklı taraflar arasında birçok sürtüşme yaşanabiliyor. Bu tür sürtüşmeleri akıllı sözleşmeler ile önleyebiliriz. Her şeyi akıllı kontratlar ile belirleyip, otomatikleştirerek aracıları tamamen ortadan kaldırabiliriz.

Krediler ve İpotekler

Krediler ve ipotekler, bankalar ve tüketiciler arasında sıkıntıların yaşanmasına sebep olan şeylerdir. Akıllı sözleşmeler sayesinde üçüncü tarafa giden toplam maliyeti azaltmak, adil faiz oranını korumak ve tarafların yararlanabileceği (suistimal edebileceği) otoriter gücü ortadan kaldırabiliriz. Buna ek olarak, otomatik aylık ödemeleri ayarlamak, tüm katılımcılar için faydalı olacaktır.

Tedarik Zinciri

Blok zinciri için en iyi bilinen kullanım örneklerinden biri olan, tedarik zinciri yönetimi konusunda akıllı sözleşmeler de en az blok zinciri kadar önemlidir. Envanter takibinden tüm ilgili taraflara gönderilen otomatik güncellemelere kadar, akıllı sözleşmelerin kullanılması şeffaflığı arttırıp, olabilecek dolandırıcılık olaylarını önemli ölçüde azaltacaktır.

Sağlık Sistemleri

Tıbbi veriler son derece hassas verilerdir ve çoğu ülke bu verileri yasalarla koruma altına almıştır. Akıllı sözleşmeleri kullanarak hem verileri koruma altına alıp hem de bireyler kendi tıbbi verilerine kimlerin erişebileceğine karar verebilir.

Akıllı sözleşmeler tüm bu alanlarda kullanılabilir. Çalışma şekilleri itibariyle güven oluşturmayı amaçlayan akıllı kontratlar belki de yıllardır birbirimize ve kurumlara karşı yitirdiğimiz güveni blok zincirinde bulmamızı sağlar.

YORUMLAR YAZ